De wereld mooier maken op kleine schaal

Interview met Fotograaf Bas Niemans

 

Momentopnames gecreëerd door de fotograaf achter de camera, de persoon voor de camera… vervolgens geïnterpreteerd door de toeschouwer. Het is deze driehoek waardoor internationaal fotograaf Bas Niemans gefascineerd is. Ik ontmoet Bas in het mooie Utrecht waar hij woont en werkt als hij niet op reis is, en ga met hem in gesprek over zijn passie voor fotografie.

 

A portrait is not made in the camera but on either side of it.

Edward Steichen

 

Comfortzone

Bas: ‘Om te vertellen hoe ik ben begonnen met fotografie, moet ik eerst een stuk verder terug. Ik heb Beeld en Geluid, het huidige Arts en Science, gestudeerd aan het Koninklijk Conservatorium en de Koninklijke Kunstacademie in Den Haag, gericht op het maken van korte films. Nadat ik was afgestudeerd besloot ik om tijdelijk fulltime te gaan werken bij de SNS Bank waar ik tijdens mijn studie al een bijbaan had. Na een paar maanden schoof ik door naar een andere functie en voordat ik het wist had ik een goede functie met bijpassend salaris. Het voelde als een luxe leven. Een comfortzone waar je niet snel afstand van doet.’

 

Groot contrast

‘Toen kwam het moment dat de SNS werd genationaliseerd en ik met een goede regeling, zonder al te veel risico, kon stoppen. Nu was mijn insteek altijd geweest om tijdelijk te gaan werken bij de SNS maar inmiddels zat ik dus wel in een comfortzone. Ik moest een afweging maken. Wat wilde ik nu echt? Bij de SNS blijven werken betekende dat ik een radartje in het grote geheel zou blijven. Het is dan heel moeilijk om je eigen aandeel te wegen en eerlijk is eerlijk: daar had ik moeite mee. Ik wilde iets doen waarvan ik resultaat kon zien. Ik wilde een groot contrast. Wat ik deed moest de wereld mooier maken. Dat ging niet lukken bij de SNS… maar op kleine schaal kun je ook iets mooier maken!’

Copyright Bas Niemans

De sprong wagen

‘In die periode schreef ik veel. Ik dacht: misschien wil ik schrijver worden en volgde twee cursussen aan de schrijversvakschool. Dat werd ‘m niet. Toen ben ik vrijwilligerswerk gaan doen in Atelier Favela in Nicaragua en een half jaar gaan reizen in Midden-Amerika. In die tijd begon ik eigenlijk net met fotograferen. De camera die ik gebruikte had ik pas een jaar eerder gekocht toen ik met mijn vader op safari ging in Afrika. Mijn foto’s plaatste ik op Facebook en daar kreeg ik veel toffe reacties op. Toen maakte ik de overweging om als fotograaf te beginnen. Ik had nog een beetje geld over van de regeling met de SNS en waagde de sprong.’

 

Commitment

‘Ken je de flow waarin je urenlang kan blijven schrijven en alles om je heen vergeet? Naar die flow ben ik constant op zoek en het is ook de reden waarom schrijven niet werkte voor mij; het is een te lang proces is. Ik heb teveel ideeën en inspiratie of te weinig geduld om mij voor langere tijd te committeren aan één idee. Met fotograferen is dat heel anders. Samen met degene die je op de foto zet creëer je een wereld, waarbuiten op dat moment niets anders bestaat, en iemand zich zonder opsmuk kwetsbaar op durft te stellen. Het is dat moment van kwetsbaarheid waar ik naar zoek als ik de selectie van de foto’s maak.’

 

Kwetsbaarheid

‘Mensen zijn ijdel. Mijn mooiste foto is niet vanzelfsprekend de foto waarop iemand het mooiste staat, ik vind het moment juist mooi. Die kwetsbaarheid. Veel mensen vinden dat eng. Maar er is nog een partij die niet vergeten mag worden. De toeschouwer die ook de kwetsbaarheid, die ik zie in een foto, moet herkennen. Een kwetsbaarheid die wellicht geen feit is maar die ik er ook zelf op kan hebben gelegd. Dat is het mooie aan een foto: interpretatie. Uiteindelijk brengt het een relatie tussen de fotograaf en de toeschouwer tot stand waar je niet over nadenkt als je de foto maakt.’

De gemene deler

‘De foto die ik uitkies zou de toeschouwer er ook oe aan moeten zetten om te dromen en in te beelden waarover de geportretteerde nadenkt. Dat is de gemene deler in mijn foto’s. Net zoals met muziek, kun je iemand met een foto op een superdirecte manier raken, blij maken of zelfvertrouwen geven. Er zijn niet veel manieren om dit beter te doen dan met een foto. Tegelijkertijd is dit ook het moeilijkste aan portretteren; dat iemand zichzelf durft te laten zien. Zo’n moment kan ik niet afdwingen maar ik kan wel de voorwaarden scheppen door mij net zo kwetsbaar op te stellen. Als later een toeschouwer deze kwetsbaarheid herkent, dan heb je met z’n drieën datzelfde moment ervaren.’

 

Intrinsiek doel

‘Ik vraag mij weleens af: beeld ik mij de kwetsbaarheid van iemand in op een foto? Fantaseer ik dat erbij, leg ik dat erop? Wat ik wel weet, is dat ik vaak reacties krijg van mensen die mij daarin bevestigen. Voor mijn gevoel ben ik niet de meest spirituele persoon. Maar ik denk wel dat ik de “essentie” van iemand kan vangen met mijn camera. Het leven hoeft voor mij ook niet in universele zin corpus te hebben, een intrinsiek doel of nut, maar dit kun je wel zelf aan het leven geven.’

 

Keuzes maken

‘Ik vind het een sterke eigenschap als mensen zich kwetsbaar op durven te stellen en dat dit ook wordt gezien in mijn foto’s. Op die manier lijken onze wereldbeelden gedeeltelijk te overlappen. Het nummer* dat je net op de achtergrond hoorde is van Leonard Cohen. Het is een brief van een man aan zijn beste vriend waar zijn vrouw verliefd op is geworden. De man stelt zich én kwetsbaar op met deze brief én stapt tegelijkertijd ook over een gevoel van verraad heen. Zijn beste vriend kan zijn vrouw namelijk geven wat hij zelf niet kan. Het heeft te maken met de verantwoordelijkheid nemen voor je eigen geluk en leed. Hierin zul je een keuze moeten maken om je niet te laten leiden door emoties, maar zelf de regie te nemen over je leven.’

Copyright Bas Niemans

Verhalen vertellen

‘Op dit moment werk ik samen met antropologe Miranda Poeze van Maastricht University. Zij doet onderzoek naar Ghaneze migranten in de Bijlmer. Wat deze migranten met elkaar verbind, zijn hun kinderen die nog in Ghana wonen. Deze migranten hebben bewust de keuze gemaakt om hun kinderen achter te laten om hen een beter leven te geven. Het project, Fufu with Appelmoes, dat hieruit voort is gekomen, heeft als doel de verhalen achter deze migranten te vertellen en een gezicht te geven. We hebben al snel een oordeel over een groep mensen, omdat een groep abstract voor ons is. Zodra de individuen, waaruit een groep bestaat, een gezicht en naam krijgen, dan verandert dit. Mensen staan vaak niet stil bij de verhalen achter migranten, verhalen achter foto’s, maar met een enkele foto kun je een heel verhaal vertellen…’

 

* Famous blue raincoat

 

Wil je meer weten over Bas Niemans? Neem dan een kijkje op zijn website PhotosAreBullets.org.

.

Liselore is a freelance writer and cultural anthropologist who loves to dream, read and - of course - WRITE! She knows how to translate creative thoughts and ideas into written words and appreciates the value of a spiritual mind. Check out her blog: www.lizlohren.nl (in Dutch).